Styl Zakopiański – czyli fascynująca, polska architektura na Podhalu cz. I

styl zakopiański

Styl Zakopiański – czyli fascynująca, polska architektura na Podhalu cz. I

Przechadzam się wzdłuż drewnianych podcieni. Przypominają mi one trochę soboty huculskich i bojkowskich cerkwi. Na gontowym dachu stopniowo topnieje śnieg ogrzewany pierwszymi promieniami wiosennego słońca. Wchodzę do drewnianej willi, którą pomyliłbym z pasterską chatą, gdyby nie rozmiar i niestandardowe formy bryły budynku. Przechadzając się po pomieszczeniach bogatych w snycerkę, pełnych sprzętów zdobionych ludowymi symbolami, cieszę cię ciepłem płynącym z kunsztownego pieca kaflowego, niewiele ustępującego tym ze szlacheckich pałaców. Pomieszanie form wprawia mnie w zdziwienie, które szybko przeradza się w zachwyt idealnej synergii drewna, tradycji, nowoczesności i wspaniałości tej architektury. Dowiaduję się, że jest to nurt w architekturze, który został nazwany – jest to styl Zakopiański.

styl zakopiański
Zabudowa miejska, Styl Zakopiański, ul. Kościeliska, Zakopane,  Źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zakopane,_Poland,_fot._mariuszjbie.jpg

Być może tak wyglądałby opis kuracjuszy z Zakopanego odwiedzających kilkadziesiąt lat temu budynki charakteryzujące styl Zakopiański.

Ponad sto lat temu Zakopane było równie popularne jak dziś. Po ulicach przechadzali się ówcześni sportowcy, arystokracja, kuracjusze jak i artyści. Cofając się w czasie moglibyśmy spotkać na Krupówkach Henryka Sienkiewicza, Kazimierza Przerwę-Tetmajera, czy Stanisława Witkiewicza (nie mylić z Witkacym jego synem – wspaniałym portrecistą, ale kojarzonym głównie ze swoimi narkotycznymi przeżyciami).

Stanisław Witkiewicz był równie teoretykiem, architektem jak i wizjonerem.

Duża część życia spędził w Zakopanym ze względu na chorowitość (uznawano wtedy, że górskie powietrze jest doskonałym remedium na wszelkie dolegliwości). Zafascynowany kulturą pasterską Podhala, a z drugiej strony zasmucony, że pojawiają się w Polsce wzorce architektury alpejskiej, nierodzimej, zapoczątkował nowy styl w architekturze tzw. styl Zakopiański. Mimo że podręczniki przyjmują, że rozwijał się on w latach 1891–1914, został szybko okrzyknięty stylem narodowym. Stanisław Witkiewicz miał ogromny wpływ na architekturę Zakopanego, współczesne budownictwo oraz ówczesnych architektów.

styl zakopiański
Detal, Willa Koliba, Zakopane

Witkiewicz poświęcił dużą cześć życia stworzeniu nowego architektonicznego nurtu. Napisał dwa podręczniki w 1904 i 1910 roku pt. Styl zakopiański. Zeszyt I oraz Zeszyt II, dotyczyły one teorii nowego stylu. Starania i ideę najlepiej oddają jego własne słowa:

Szło nie o zbudowanie jeszcze jednej pięknej i typowej chaty, szło o co innego o zbudowanie domu, w którym by były rozstrzygnięte wszelkie wątpliwości co do możności pogodzenia ludowego budownictwa z wymogami bardziej złożonych i wyrafinowanych potrzeb wygody i piękna, domu, który by z góry odpierał wszelkie zarzuty i rozbrajał wszelkie uprzedzenia, który by dowiódł, że można mieć dom i mieszkanie w stylu zakopiańskim, będąc pewnym, że się dom nie zawali, być w nim zabezpieczonym od słót, wichrów i chłodów, mieć wszelkie wygody, a jednocześnie być otoczonym atmosferą piękna i w dodatku polską.

Czytaj dalej