Drewniany ko艣ci贸艂 pod wezwaniem Micha艂a Archanio艂a w Domachowie

Najstarszy drewniany ko艣ci贸艂 w Polsce – Domach贸w – nowe odkrycie!

Ko艣ci贸艂 w Domachowie najstarszym ko艣cio艂em drewnianym w Polsce

1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (3 ocena, 艣rednia: 5,00 z 5)
艁adowanie...

W sierpniu 2019 roku w Domachowie (woj. wielkopolskie) podczas prowadzenia prac konserwatorskich w ko艣ciele pw. Micha艂a Archanio艂a odkryto polichromi臋 oraz dodatkow膮 konstrukcj臋, kt贸ra wskazuje na to, 偶e mo偶e to by膰 najstarszy ko艣ci贸艂 drewniany w Polsce. Zanim dowiemy si臋, co odkryto i czy jest to wa偶ne, dowiedzmy si臋 wi臋cej na temat historii ko艣cio艂a. 

Historia drewnianego ko艣cio艂a w Domachowie 

Domach贸w to niewielka miejscowo艣膰 nieopodal Gostynia w Wielkopolsce. Wie艣 powsta艂a w okresie 艣redniowiecznym pierwotnie nale偶a艂a do wolnych ziemian, a nast臋pnie zosta艂a przej臋ta przez biskupstwo pozna艅skie. Ko艣ci贸艂 w Domachowie istnia艂 ju偶 przed 1293 rokiem. W tym roku w艂a艣ciciele wsi otrzymali pozwolenie na patronat nowej 艣wi膮tyni. 

Natomiast obecnie istniej膮cy ko艣ci贸艂 pw. Micha艂a Archanio艂a datowano na lata 1560-1568. Wg. 藕r贸de艂 poprzedni budynek zawali艂 si臋. Jest to 艣wi膮tynia drewniana o konstrukcji zr臋bowej, kt贸ra zosta艂a przykryta deskami (oszalowana). Wybudowana zosta艂a dzi臋ki biskupowi pozna艅skiemu – Adamowi Konarskiemu. W okresie klasycyzmu (1775) ko艣ci贸艂 odremontowano, dodano zakrysti臋. Kolejne prace by艂y prowadzone w 1930 roku i co ciekawe przetrwa艂 w dobrym stanie II wojn臋 艣wiatow膮. Na pocz膮tku XXI wieku odbywa艂y si臋 rozmaite prace remontowe i konserwatorskie. 

Drewniany ko艣ci贸艂 pod wezwaniem Micha艂a Archanio艂a w Domachowie

Co odkryto w ko艣ciele w Domachowie? 

Mimo 偶e prace konserwatorskie by艂y prowadzone ju偶 d艂u偶szy czas (ostatnia faza prac od 2017 roku) dopiero teraz ods艂oni臋to szalowanie i odkryto, 偶e opr贸cz konstrukcji zr臋bowej widoczne s膮 elementy konstrukcji szkieletowej. Wg. konserwatora Jerzego Borowi艅skiego wszystkie elementy szkieletu s膮 zachowane, w tym podwalina. Ci臋偶ko w to uwierzy膰, gdy偶 podwalina jako element na samym dole jest elementem najbardziej nara偶onym na zniszczenie i by艂y w drewnianych budynkach cz臋sto wymieniane (co kilkadziesi膮t lat). 

Tak wi臋c mamy dodatkow膮 konstrukcj臋 ko艣cio艂a, ale odkryto r贸wnie偶 nowe polichromie w charakterze 艣redniowiecznej sztuki przedstawiaj膮ce sceny z nowego i starego testamentu (przede wszystkim apokalips臋). Mia艂y one charakter biblii pauperum. Na odkrytych deskach znajduje si臋 kilka warstw polichromii – z II po艂owy XIV wieku, z pocz膮tku XVI wieku oraz XVIII wieku (odeskowanie). 

Wykonane zosta艂y badania dotycz膮ce datowania drewna z ko艣cio艂a w Domachowie. Prof. Marek Kr膮piec twierdzi, 偶e drzewo zosta艂o 艣ci臋te w 1368 roku. Przyjmuj膮c wersj臋, 偶e obecny ko艣ci贸艂 zosta艂 wybudowany z tego surowca, rzeczywi艣cie by艂by to najstarszy drewniany ko艣ci贸艂 w Polsce. Nie przeprowadzono jednak jeszcze pe艂nych bada艅, a badacze si臋 spieraj膮. 

Drewniany ko艣ci贸艂 pod wezwaniem Micha艂a Archanio艂a w Domachowie

No dobrze, a badania architektoniczne?! 

Bardzo fajnie, 偶e odkryto w Domachowie konstrukcj臋 pochodz膮c膮 z ko艅ca XIV wieku, jednak pojawiaj膮 si臋 pewne zastrze偶enia. Po pierwsze dlaczego dopiero teraz?! Przed jakimikolwiek lub w trakcie pierwszych prac konserwatorskich powinny zosta膰 przeprowadzone badania architektoniczne – rozwarstwienie historyczne obiektu. Dlaczego dopiero teraz, po tylu latach odkryto co艣 tak wa偶nego dla historii tego ko艣cio艂a? Niestety przedstawia to obecny poziom nak艂ad贸w Pa艅stwa na prawid艂owe prowadzenie bada艅 konserwatorskich oraz ochron臋 zabytk贸w. Wszystkie prowadzone wcze艣niej prace konserwatorskie mog艂y spowodowa膰 zniszczenie tego niezwyk艂ego odkrycia. 

Druga kwestia to okre艣lenie ko艣cio艂a w Domachowie najstarszym w Polsce i przyj臋cie, 偶e rzeczywi艣cie zosta艂 zbudowany w XIV wieku. To 偶e drewno w konstrukcji szkieletowej pochodzi z 1368 roku o niczym nie 艣wiadczy. Konieczne jest przeprowadzenie odpowiednich bada艅 architektonicznych. Obecny ko艣ci贸艂 m贸g艂 zosta膰 na przyk艂ad nadbudowany na konstrukcje szkieletow膮. Po co 艣redniowieczni cie艣le mieliby robi膰 konstrukcj臋 szkieletow膮 i zr臋bow膮? A by膰 mo偶e w trakcie budowy ko艣cio艂a w XVI wieku u偶yto materia艂 z poprzedniego ko艣cio艂a (kt贸ry si臋 zawali艂), jak to cz臋sto robiono, aby wzmocni膰 konstrukcj臋. Nie wiadomo, konieczne jest przeprowadzenie odpowiednich bada艅. Dotychczas najstarszym drewnianym ko艣cio艂em jest ten znajduj膮cy si臋 Tarnowie Pa艂uckim.

Niezwyk艂o艣膰 odkrycia w Domachowie i co dalej?

Nie wa偶ne,  jaka by艂a historia, ko艣cio艂a Micha艂a Archanio艂a w Domachowie odkrycie jest niezwyk艂e. Nie ma zbyt wielu ko艣cio艂贸w drewnianych w Polsce o zdwojonej konstrukcji. W ka偶dym wypadku odkrycie polichromii z XIV rzuca 艣wiat艂o na 贸wczesn膮 sztuk臋. Takie odkrycie potrafi powiedzie膰 wi臋cej o samym obiekcie zabytkowym jak i o okolicznych terenach. Z pewno艣ci膮 by艂aby szansa, aby ko艣ci贸艂 sta艂 si臋 pomnikiem historii.

Co teraz z prowadzeniem konserwacji w ko艣ciele

Oczywi艣cie konieczne jest zachowanie autentycznych element贸w zabytkowych. Profesor Tomasz Jasi艅ski wypowiada艂 si臋 w mediach, 偶e strasznym problemem konserwatorskim jest to, 偶e na odkrytych deskach znajduje si臋 kilka warstw polichromii. Nie jest to jednak specjalny problem konserwatorski. Zgodnie z doktryn膮 nale偶y zachowa膰 jak najwi臋cej autentycznej materii. Niedopuszczalne jest niszczenie najm艂odszych warstw polichromii, kt贸re przedstawiaj膮 warto艣膰 zabytkow膮, natomiast konieczne jest przedstawienie na niewielkiej cz臋艣ci, wyst臋puj膮cych warstw polichromii, aby udokumentowa膰 t臋 niezwyk艂a histori臋.

Nieaktualna ju偶 historia, ale ciekawe zdj臋cia ko艣cio艂a w Domachowie: 

One Response

Dodaj komentarz!

Tw贸j adres e-mail nie zostanie opublikowany.